Προσφυγάκι
Micromesistius poutassou
Το Προσφυγάκι είναι ένα μικρό βενθοπελαγικό ψάρι που ανήκει στην οικογένεια των Γαδιδών (Gadidae), είναι δηλαδή ξαδερφάκι του Μπακαλιάρου και του Βακαλάου. Το σώμα του είναι λεπτό και μακρόστενο, με χρώμα μπλε-γκρι στη ράχη που σταδιακά γίνεται ασημί και καταλήγει σε λευκό στην κοιλιά. Το στόμα του είναι σχετικά μεγάλο και η κάτω γνάθος προεξέχει ελαφρώς προς τα εμπρός.
Το πιο καθοριστικό χαρακτηριστικό για την αναγνώρισή του, που το ξεχωρίζει από τον νεαρό Μπακαλιάρο (με τον οποίο συχνά συγχέεται και πωλείται ως μπακαλιαράκι), είναι τα πτερύγια της ράχης. Το Προσφυγάκι έχει τρία (3) ξεχωριστά ραχιαία πτερύγια που απέχουν μεταξύ τους, ενώ ο Μπακαλιάρος έχει μόνο δύο (ένα κοντό μπροστά και ένα πολύ μακρύ πίσω). Επίσης, το Προσφυγάκι δεν έχει το χαρακτηριστικό μουστάκι στο πηγούνι που έχουν άλλα είδη της ίδιας οικογένειας.
Ιστορία του Ονόματος
Το όνομα Προσφυγάκι έχει ιστορικές ρίζες και συνδέεται με τη νεότερη ελληνική ιστορία. Το ψάρι αυτό εμφανίζεται σε τεράστια κοπάδια και, λόγω της χαμηλής τιμής και της αφθονίας του, αποτέλεσε βασική τροφή για τον πληθυσμό σε περιόδους φτώχειας και προσφυγιάς (όπως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή). Έτσι, συνδέθηκε στη συνείδηση του κόσμου ως η προσιτή, λαϊκή τροφή που έσωσε κόσμο από την πείνα.
Ενδιαίτημα
Είναι ψάρι των βαθιών νερών που ζει και κινείται στα όρια της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας. Κατά τη διάρκεια της ημέρας σχηματίζει πυκνά κοπάδια κοντά στον βυθό, σε βάθη από 150 έως 400 μέτρα (αν και έχει βρεθεί μέχρι και τα 3000 μέτρα). Τη νύχτα πραγματοποιεί κάθετες μεταναστεύσεις και ανεβαίνει σε ρηχότερα στρώματα νερού για να τραφεί.
Διατροφή
Είναι ένας δραστήριος θηρευτής μικρών οργανισμών. Τρέφεται κυρίως με ζωοπλαγκτόν, και συγκεκριμένα με μικροσκοπικά καρκινοειδή όπως ευφαυσιειδή (krill) και αμφίποδα. Τα μεγαλύτερα άτομα τρέφονται επίσης με μικρά μεσοπελαγικά ψάρια (όπως μυκητόψαρα) και μικρά κεφαλόποδα.
Αναπαραγωγή
Η αναπαραγωγή του λαμβάνει χώρα κατά τους χειμερινούς μήνες και νωρίς την άνοιξη. Στη Μεσόγειο, η περίοδος αυτή ξεκινά συνήθως τον Ιανουάριο και διαρκεί μέχρι τον Απρίλιο, με τα ψάρια να γεννούν τα αυγά τους σε βαθιά νερά κοντά στο όριο της υφαλοκρηπίδας.
Αλιεία
Αλιεύεται μαζικά και σχεδόν αποκλειστικά από μηχανότρατες βυθού που δραστηριοποιούνται σε βαθιά νερά. Έχει χαμηλή εμπορική αξία και είναι από τα πιο φθηνά ψάρια της αγοράς. Παρόλα αυτά, το κρέας του είναι εξαιρετικό, κατάλευκο, τρυφερό και πολύ νόστιμο (θυμίζει έντονα μπακαλιάρο), ιδανικό για τηγάνισμα. Το μοναδικό του μειονέκτημα είναι ότι είναι πολύ ευπαθές, η σάρκα του μαλακώνει πολύ γρήγορα μετά την αλίευση, γι' αυτό πρέπει να καταναλώνεται ολόφρεσκο, ιδανικά την ίδια μέρα.
Έρευνα
Η IUCN κατατάσσει το Προσφυγάκι στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern) λόγω των τεράστιων πληθυσμών του. Επιστημονικές μελέτες έχουν αναδείξει τον κρίσιμο οικολογικό του ρόλο ως ψάρι-τροφή. Αποτελεί τον βασικό κρίκο που μεταφέρει ενέργεια από το πλαγκτόν στους κορυφαίους θηρευτές, καθώς είναι η κύρια τροφή για μεγαλύτερα εμπορικά ψάρια (όπως ο μπακαλιάρος και ο τόνος) αλλά και για θαλάσσια θηλαστικά (δελφίνια) στη Μεσόγειο. Επίσης, έρευνες έδειξαν ότι η επιτυχία της αναπαραγωγής του εξαρτάται έντονα από τη θερμοκρασία του νερού τον χειμώνα.