Σαρδέλα
Sardina pilchardus
Η Σαρδέλα είναι αναμφίβολα το πιο εμβληματικό μικρό πελαγικό ψάρι της Μεσογείου. Είναι ένα ψάρι-θεμέλιος για το θαλάσσιο οικοσύστημα, αποτελώντας βασική τροφή για αμέτρητους θηρευτές, αλλά και ένας διατροφικός θησαυρός για τον άνθρωπο, διάσημη για την πλούσια γεύση της και την υψηλή περιεκτικότητά της σε Ωμέγα-3.
Το σώμα της είναι μακρόστενο αλλά πιο ψηλό και πλακουτσωτό (συμπιεσμένο πλευρικά) σε σχέση με τον Γαύρο, με τον οποίο συχνά συγχέεται. Το χρώμα της στη ράχη είναι έντονο μπλε-πράσινο, ενώ τα πλευρά και η κοιλιά είναι ασημένια. Το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα που την ξεχωρίζει από τον Γαύρο είναι το κεφάλι της. Η Σαρδέλα έχει κανονικό, μικρό στόμα που τελειώνει πριν φτάσει στο μάτι, και η κάτω σιαγόνα της προεξέχει ελαφρώς προς τα πάνω. Επίσης, στο βραγχιακό επικάλυμμα (μάγουλο) υπάρχουν χαρακτηριστικές οστέινες γραμμώσεις που μοιάζουν με ακτίνες.
Ενδιαίτημα
Είναι ένα καθαρά πελαγικό είδος που ζει στην ανοιχτή θάλασσα. Σχηματίζει τεράστια, πυκνά κοπάδια που μπορεί να αποτελούνται από χιλιάδες ή και εκατομμύρια άτομα, τα οποία κινούνται συγχρονισμένα για να μπερδέψουν τους θηρευτές. Παρουσιάζει έντονη κάθετη μετανάστευση. Κατά τη διάρκεια της ημέρας κατεβαίνει σε μεγαλύτερα βάθη (συνήθως 25-55 μέτρα, αλλά φτάνει και τα 100 μέτρα) για ασφάλεια, ενώ τη νύχτα ανεβαίνει μαζικά προς την επιφάνεια για να τραφεί.
Διατροφή
Είναι ένας κλασικός φιλτροποιός (filter feeder). Κολυμπάει με το στόμα ανοιχτό φιλτράροντας συνεχώς το νερό μέσω των βραγχίων της, τα οποία λειτουργούν σαν κόσκινο. Τρέφεται κυρίως με ζωοπλαγκτόν (όπως κωπήποδα και αυγά ψαριών) και φυτοπλαγκτόν (μικροσκοπικά φύκια), ανάλογα με την εποχή και την αφθονία της τροφής.
Αναπαραγωγή
Η αναπαραγωγή της Σαρδέλας είναι παρατεταμένη και εξαρτάται έντονα από τη θερμοκρασία του νερού. Στη Μεσόγειο, η κύρια περίοδος αναπαραγωγής λαμβάνει χώρα κατά τους πιο κρύους μήνες, συνήθως από τον Νοέμβριο έως τον Απρίλιο, με κορύφωση τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο. Τα αυγά είναι πελαγικά και επιπλέουν στο νερό.
Αλιεία
Είναι ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά αλιεύματα σε όγκο για την ελληνική αλιεία. Η κύρια μέθοδος αλίευσής της είναι το γρι-γρι (πυροφάνι). Τα σκάφη χρησιμοποιούν ισχυρούς προβολείς τη νύχτα για να εκμεταλλευτούν τη φυσική τάση της Σαρδέλας να ανεβαίνει στην επιφάνεια και να προσελκύεται από το φως, συγκεντρώνοντας το κοπάδι πριν το κυκλώσουν με τα δίχτυα.
Αν και έχει χαμηλή τιμή κιλού λόγω της μεγάλης προσφοράς, η διατροφική της αξία είναι ανεκτίμητη. Είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και αποτελεί μία από τις καλύτερες φυσικές πηγές Ωμέγα-3 λιπαρών οξέων. Στην κουζίνα είναι εξαιρετικά δημοφιλής, ειδικά ψητή στα κάρβουνα και παστή, αποτελώντας έναν από τους πιο κλασικούς ελληνικούς μεζέδες.
Έρευνα
Η IUCN κατατάσσει τη Σαρδέλα στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern). Ωστόσο, επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι πληθυσμοί της παρουσιάζουν έντονες διακυμάνσεις που δεν οφείλονται μόνο στην αλιεία, αλλά και σε περιβαλλοντικούς παράγοντες (όπως η θερμοκρασία και τα ρεύματα) που επηρεάζουν την ποσότητα του πλαγκτόν. Επίσης, έχει παρατηρηθεί ότι υπάρχει ένας ανταγωνισμός (εναλλαγή αφθονίας) με τον Γαύρο, όταν οι συνθήκες ευνοούν τη Σαρδέλα, μειώνεται ο Γαύρος και το αντίστροφο.