Πεσκανδρίτσα
Lophius piscatorius / Lophius budegassa
Η Πεσκανδρίτσα, γνωστή και ως Βατραχόψαρο, είναι ένα από τα πιο παράξενα και αναγνωρίσιμα ψάρια των βυθών της Μεσογείου. Το σώμα της είναι εξαιρετικά πλατύ και συμπιεσμένο, με ένα τεράστιο, πλακουτσωτό κεφάλι που καταλαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του μήκους της. Το στόμα της είναι πελώριο, ημικυκλικό και οπλισμένο με σειρές από μακριά, μυτερά δόντια που γέρνουν προς τα πίσω, ώστε να μην επιτρέπουν τη διαφυγή της λείας. Δεν έχει λέπια, αλλά το δέρμα της καλύπτεται από μικρά σαρκώδη εξογκώματα που μοιάζουν με φύκια, προσφέροντάς της τέλειο καμουφλάζ στον βυθό.
Στη Μεσόγειο συναντάμε δύο είδη που είναι σχεδόν πανομοιότυπα εξωτερικά:
- Κοινή Πεσκανδρίτσα (Lophius piscatorius): Είναι το μεγαλύτερο είδος. Το βασικό διακριτικό της γνώρισμα, που φαίνεται μόνο αν ανοιχτεί η κοιλιά της, είναι ότι η εσωτερική μεμβράνη (περιτόναιο) είναι λευκή.
- Μαυροπεσκανδρίτσα (Lophius budegassa): Είναι μικρότερη και η εσωτερική μεμβράνη της κοιλιάς της είναι μαύρη.
Το πιο διάσημο χαρακτηριστικό της Πεσκανδρίτσας είναι το «καλάμι ψαρέματος» που διαθέτει στο κεφάλι. Η πρώτη ακτίνα του ραχιαίου πτερυγίου έχει μεταμορφωθεί σε ένα μακρύ νήμα (illicium) που καταλήγει σε ένα σαρκώδες δόλωμα (esca). Το ψάρι κουνάει αυτό το δόλωμα μπροστά από το στόμα του για να προσελκύσει ανυποψίαστα θηράματα.
Ενδιαίτημα
Είναι ένα βενθικό είδος που ζει μισοθαμμένο σε αμμώδεις, λασπώδεις ή και βραχώδεις βυθούς. Τη συναντάμε σε μεγάλο εύρος βαθών, από τα ρηχά νερά των 20 μέτρων έως και τα 1000 μέτρα. Η Μαυροπεσκανδρίτσα τείνει να ζει σε μικρότερα βάθη (συνήθως 100-500 μέτρα) σε σχέση με την Κοινή Πεσκανδρίτσα που κατεβαίνει βαθύτερα.
Διατροφή
Είναι ένας αδηφάγος θηρευτής ενέδρας. Παραμένει ακίνητη και καμουφλαρισμένη, περιμένοντας τη λεία να πλησιάσει το δόλωμα της. Όταν ένα ψάρι έρθει αρκετά κοντά, η Πεσκανδρίτσα ανοίγει ξαφνικά το τεράστιο στόμα της, δημιουργώντας μια ισχυρή υποπίεση (ρουφήχτρα) που καταπίνει το θήραμα ολόκληρο σε κλάσματα δευτερολέπτου. Τρέφεται κυρίως με άλλα ψάρια (όπως μπακαλιάρους, καπόνια, σαλάχια) αλλά και με καλαμάρια και καρκινοειδή. Έχουν βρεθεί ακόμα και θαλασσοπούλια στο στομάχι μεγάλων ατόμων.
Αναπαραγωγή
Η αναπαραγωγή λαμβάνει χώρα από το τέλος του χειμώνα έως το καλοκαίρι. Το θηλυκό παράγει μια τεράστια, ζελατινώδη κορδέλα που μπορεί να φτάσει τα 10 μέτρα σε μήκος και το 1 μέτρο σε πλάτος. Αυτή η κορδέλα επιπλέει στο νερό και περιέχει εκατομμύρια αυγά προστατευμένα μέσα στη ζελατίνα. Με τον καιρό η κορδέλα διαλύεται και απελευθερώνει τα αυγά.
Αλιεία
Είναι ένα από τα πιο πολύτιμα εμπορικά είδη. Αλιεύεται κυρίως με μηχανότρατες βυθού και ειδικά δίχτυα (μανωμένα). Το κρέας της, που βρίσκεται κυρίως στην ουρά (η οποία πωλείται συχνά ξεχωριστά), είναι λευκό, σφιχτό, χωρίς κόκκαλα (έχει μόνο ένα κεντρικό χόνδρο) και θεωρείται εξαιρετικής ποιότητας, θυμίζοντας σε γεύση και υφή τον αστακό.
Έρευνα
Η IUCN κατατάσσει την Κοινή Πεσκανδρίτσα ως Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern) σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά τα δεδομένα για τη Μεσόγειο είναι συχνά ελλιπή (Data Deficient) για τη Μαυροπεσκανδρίτσα. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα δύο είδη συχνά συνυπάρχουν στις ίδιες περιοχές αλλά μπορεί να έχουν διαφορετικές ώρες δραστηριότητας ή προτιμήσεις βάθους για να μειώσουν τον ανταγωνισμό. Επίσης, έρευνες έδειξαν ότι τα αρσενικά ωριμάζουν πιο γρήγορα και σε μικρότερο μέγεθος από τα θηλυκά.