Σκαθάρι
Spondyliosoma cantharus
Το Σκαθάρι είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα και κοινά ψάρια της οικογένειας των Σπαριδών (Sparidae) στη Μεσόγειο. Πρόκειται για ένα ψάρι με πολλές τοπικές ονομασίες καθώς σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας είναι γνωστό ως Ασκάθαρος, Βαγιούνο, Βαζιούνο, Μουτσιοσορκός και Καραγκιόζης. Το σώμα του είναι εξαιρετικά ψηλό και συμπιεσμένο στα πλευρά παίρνοντας σχεδόν δισκοειδές σχήμα. Το στόμα του είναι μικρό αλλά οπλισμένο με πολύ κοφτερά και μυτερά δόντια που γέρνουν προς τα πίσω.
Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό του είναι η ριζική αλλαγή της εμφάνισής του ανάλογα με το φύλο και την ηλικία. Τα θηλυκά και τα νεαρά άτομα έχουν ασημί γκρι χρώμα με χαρακτηριστικές χρυσαφί οριζόντιες γραμμές κατά μήκος του σώματος. Τα ενήλικα αρσενικά ειδικά κατά την περίοδο της αναπαραγωγής μεταμορφώνονται αποκτώντας ένα βαθύ σκούρο μπλε χρώμα που πλησιάζει το μαύρο με έντονες μπλε ηλεκτρίκ αποχρώσεις στο κεφάλι και την πλάτη. Αυτά τα μεγάλα μαύρα σκαθάρια συχνά αποκαλούνται από τους ψαράδες παππούδια.
Ενδιαίτημα
Είναι ένα βενθοπελαγικό και εξαιρετικά κοινωνικό είδος. Ζει σε κοπάδια τα οποία μπορεί να είναι πολυπληθή και συχνά αναμειγνύονται με άλλα είδη όπως Σαργούς και Μελανούρια. Προτιμά τους πλούσιους βυθούς όπου εναλλάσσονται βράχια με άμμο και λιβάδια Ποσειδωνίας (φύκια). Το βάθος που το συναντάμε κυμαίνεται συνήθως από τα 10 έως τα 100 μέτρα αν και μεγαλύτερα άτομα έχουν εντοπιστεί και βαθύτερα.
Διατροφή
Είναι παμφάγο ψάρι με μια ιδιαίτερη προτίμηση στη φυτική τροφή κάτι που το διαφοροποιεί από πολλούς συγγενείς του. Ένα μεγάλο μέρος της δίαιτας του αποτελείται από φύκια και άλγη τα οποία ξύνει από τα βράχια με τα κοφτερά του δόντια. Συμπληρώνει τη διατροφή του με μικρά βενθικά ασπόνδυλα όπως σκουλήκια, γαρίδες και μαλάκια.
Αναπαραγωγή
Η αναπαραγωγική συμπεριφορά του Σκαθαριού είναι μοναδική για την οικογένεια των Σπαριδών. Είναι πρωτόγυνο ερμαφρόδιτο είδος δηλαδή γεννιέται ως θηλυκό και αλλάζει φύλο σε αρσενικό όταν φτάσει περίπου τα 20 εκατοστά. Η αναπαραγωγή γίνεται από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο.
Σε αντίθεση με τα άλλα ψάρια της οικογένειας που γεννούν τα αυγά τους ελεύθερα στο νερό το αρσενικό Σκαθάρι σκάβει μια φωλιά (λακκούβα) στην άμμο χρησιμοποιώντας την ουρά του. Αφού το θηλυκό γεννήσει τα αυγά μέσα στη φωλιά το αρσενικό παραμένει εκεί και φυλάει τα αυγά με επιθετικότητα διώχνοντας κάθε εισβολέα μέχρι να εκκολαφθούν.
Αλιεία
Είναι πολύ δημοφιλές αλίευμα και έχει σημαντική εμπορική αξία. Αλιεύεται επαγγελματικά με στατικά δίχτυα, παραγάδια και τράτες βυθού. Για τους ερασιτέχνες είναι εύκολο και ευχάριστο θήραμα με καθετή καθώς είναι λαίμαργο και τσιμπάει πρόθυμα. Το κρέας του είναι λευκό, μαλακό και πολύ νόστιμο ιδανικό για ψητό ή σούπα αλλά πρέπει να καταναλώνεται πολύ φρέσκο καθώς η σάρκα του μαλακώνει γρήγορα μετά την αλίευση.
Έρευνα
Η IUCN κατατάσσει το Σκαθάρι στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern) λόγω της ευρείας εξάπλωσής του. Επιστημονικές μελέτες έχουν εστιάσει στην ιδιαίτερη γονική φροντίδα που επιδεικνύει το αρσενικό αποδεικνύοντας ότι αυτή η στρατηγική αυξάνει σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης των αυγών. Επίσης έρευνες έδειξαν ότι η αλλαγή χρώματος στα αρσενικά παίζει καθοριστικό ρόλο στην επικοινωνία και την κυριαρχία μέσα στο κοπάδι κατά την περίοδο της αναπαραγωγής.