Μενούλα
Spicara maena
Η Μένουλα είναι ένα από τα πιο κοινά ψάρια της οικογένειας των Κεντρακανθιδών (Centracanthidae) και στενή συγγενής της Μαρίδας. Το σώμα της είναι πιο ψηλό, φαρδύ και στιβαρό σε σχέση με τη Μαρίδα, με χρώμα που ποικίλλει από μολυβί-μπλε στη ράχη έως ασημί στα πλευρά. Το πιο χαρακτηριστικό της γνώρισμα είναι η έντονη μαύρη κηλίδα στο πλάι του σώματος, η οποία στη Μένουλα έχει συνήθως σχήμα τετράγωνο ή ορθογώνιο, σε αντίθεση με τη στρογγυλή κηλίδα της Μαρίδας.
Το είδος παρουσιάζει εντυπωσιακό σεξουαλικό διμορφισμό. Τα θηλυκά διατηρούν μια πιο απλή εμφάνιση, ενώ τα αρσενικά, που ονομάζονται Τσέροι, μεταμορφώνονται ριζικά. Το σώμα τους ψηλώνει αποκτώντας καμπούρα, η μαύρη κηλίδα συχνά ξεθωριάζει ή εξαφανίζεται και καλύπτονται από έντονα μπλε ηλεκτρίκ στίγματα και γραμμές στο κεφάλι και τα πτερύγια.
Ενδιαίτημα
Είναι ένα παράκτιο ημι-πελαγικό είδος που σχηματίζει κοπάδια. Ζει κυρίως πάνω από λιβάδια Ποσειδωνίας (φύκια) και αμμώδεις ή λασπώδεις βυθούς. Τη συναντάμε σε βάθη που ξεκινούν από τα 5 μέτρα και φτάνουν έως τα 150 μέτρα, αν και τα κοπάδια είναι πιο πυκνά στη ζώνη των 30 έως 90 μέτρων. Είναι δραστήρια κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ τη νύχτα πλησιάζει τον βυθό για να ξεκουραστεί.
Διατροφή
Είναι κυρίως πλαγκτονοφάγο ψάρι. Τρέφεται φιλτράροντας ζωοπλαγκτόν (όπως κωπήποδα) από τη στήλη του νερού. Ωστόσο, η δίαιτά της είναι πιο ποικίλη από της Μαρίδας και περιλαμβάνει συχνά μικρά βενθικά ασπόνδυλα, όπως σκουλήκια, μαλάκια και καρκινοειδή που βρίσκει στον βυθό.
Αναπαραγωγή
Η Μένουλα είναι πρωτόγυνο ερμαφρόδιτο είδος. Όλα τα ψάρια γεννιούνται ως θηλυκά και ωριμάζουν σεξουαλικά περίπου στα 2 χρόνια. Αργότερα στη ζωή τους, συνήθως μετά την ηλικία των 3 ετών, αλλάζουν φύλο και μετατρέπονται σε αρσενικά (Τσέρους). Η αναπαραγωγή λαμβάνει χώρα την άνοιξη, συνήθως από τον Μάρτιο έως τον Ιούνιο.
Κατά την περίοδο αυτή, τα αρσενικά γίνονται εδαφικά και σκάβουν μικρές φωλιές (λακκούβες) στον αμμώδη βυθό. Αφού προσελκύσουν τα θηλυκά για να γεννήσουν, τα αρσενικά γονιμοποιούν τα αυγά και αναλαμβάνουν τη φροντίδα τους, φυλώντας τη φωλιά και αερίζοντας τα αυγά μέχρι να εκκολαφθούν.
Αλιεία
Αλιεύεται μαζικά ως εμπορικό αλίευμα με τράτες βυθού, γρι-γρι και στατικά δίχτυα (μενουλόδιχτα), ιδιαίτερα την περίοδο της αναπαραγωγής που τα ψάρια συγκεντρώνονται σε ρηχά νερά. Αν και έχει χαμηλή εμπορική αξία λόγω της αφθονίας της, το κρέας της είναι πολύ νόστιμο, ειδικά τηγανητό. Σε ορισμένες περιοχές, όπως στην Κάρπαθο, παστώνεται παραδοσιακά (Καρπάθικη σαρδέλα) και θεωρείται εκλεκτός μεζές.
Έρευνα
Η IUCN κατατάσσει τη Μένουλα στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern). Επιστημονικές μελέτες στο Αιγαίο έχουν δείξει ότι ο Τσέρος έχει πιο ποικίλη διατροφή σε σχέση με τη Μαρίδα, γεγονός που του επιτρέπει να εκμεταλλεύεται καλύτερα τους πόρους του περιβάλλοντος. Επίσης, έρευνες επιβεβαίωσαν ότι η αλλαγή φύλου είναι μια κρίσιμη διαδικασία που επηρεάζεται από την ηλικία και το μέγεθος, και συμβαίνει όταν το ψάρι φτάσει περίπου τα 11-13 εκατοστά.