Κέφαλος

Mugil cephalus / Chelon labrosus / Chelon ramada

Μέγεθος: Το μέγεθος ποικίλλει ανάλογα με το είδος. Η Μπάφα (M. cephalus) είναι το μεγαλύτερο, φτάνοντας συχνά τα 50-70 εκατοστά και βάρος τα 4-5 κιλά, ενώ έχουν καταγραφεί άτομα έως και 1 μέτρο. Τα άλλα είδη είναι συνήθως μικρότερα, γύρω στα 30-40 εκατοστά.

Ο Κέφαλος είναι ένα από τα πιο κοινά και αναγνωρίσιμα ψάρια των ελληνικών ακτών. Ανήκει στην οικογένεια των Κεφαλιδών (Mugilidae), η οποία περιλαμβάνει πολλά είδη που μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους. Το σώμα του είναι μακρόστενο, κυλινδρικό και στιβαρό, με ασημένιο χρώμα στα πλευρά και σκούρα γκρι ή λαδί ράχη. Το κεφάλι του είναι πλατύ και πεπλατυσμένο από πάνω, θυμίζοντας φίδι, εξ ου και το όνομα "κέφαλος". Τα μάτια του καλύπτονται συχνά από μια διαφανή λιπώδη μεμβράνη (βλέφαρο).

Στη Μεσόγειο ξεχωρίζουμε κυρίως τρία είδη:

Κέφαλος ή Μπάφα (Mugil cephalus): Το μεγαλύτερο και πιο γνωστό είδος, με πολύ πλατύ κεφάλι και μάτια που καλύπτονται σχεδόν τελείως από το λιπώδες βλέφαρο. Από αυτό το είδος παράγεται το αυγοτάραχο.
Βελονίσσα ή Χειλονάς (Chelon labrosus): Ξεχωρίζει από το πολύ παχύ και σαρκώδες άνω χείλος του, που φέρει μικρά εξογκώματα.
Μαυράκι ή Λάσπης (Chelon ramada): Έχει πιο λεπτά χείλη και μια χαρακτηριστική μαύρη κηλίδα στη βάση του θωρακικού πτερυγίου.

Ενδιαίτημα

Είναι είδος εξαιρετικά προσαρμοστικό και ευρύαλο, δηλαδή αντέχει σε μεγάλες διακυμάνσεις της αλατότητας. Ζει σε ρηχά παράκτια νερά, λιμάνια, υφάλμυρες λιμνοθάλασσες και συχνά ανεβαίνει ακόμα και στα ποτάμια. Προτιμά τους αμμώδεις ή λασπώδεις βυθούς με πλούσια βλάστηση, όπου βρίσκει άφθονο οργανικό υλικό.

Διατροφή

Είναι κυρίως φυτοφάγο ψάρι αλλά λειτουργεί και ως καθαριστής του βυθού. Τρέφεται "βοσκώντας" τον πυθμένα, ρουφώντας λάσπη και άμμο που είναι πλούσια σε θρεπτικά συστατικά. Η τροφή του αποτελείται από οργανικά υπολείμματα (νεκρή φυτική και ζωική ύλη), καθώς και από μικροσκοπικά φύκια (διάτομα) που ζουν πάνω στις πέτρες και τη λάσπη. Διαθέτει ένα ειδικό στομάχι, σαν τον πρόλοβο των πουλιών, που αλέθει την τροφή. Λόγω αυτής της διατροφής, η γεύση του κρέατός του εξαρτάται άμεσα από την καθαρότητα και την ποιότητα του νερού όπου ζει.

Αναπαραγωγή

Η αναπαραγωγή του Κέφαλου γίνεται στη θάλασσα. Τα ενήλικα άτομα μεταναστεύουν από τις λιμνοθάλασσες και τα ποτάμια προς την ανοιχτή θάλασσα για να γεννήσουν. Η περίοδος αναπαραγωγής διαφέρει ανά είδος. Η Μπάφα γεννά το καλοκαίρι και το φθινόπωρο (Ιούλιο-Οκτώβριο), ενώ το Μαυράκι και η Βελονίσσα συνήθως τον χειμώνα.

Αλιεία

Έχει μεγάλη εμπορική αξία, ειδικά το είδος Mugil cephalus. Αλιεύεται επαγγελματικά με δίχτυα και σε ιχθυοτροφεία (διβάρια) λιμνοθαλασσών. Οι ερασιτέχνες τον ψαρεύουν με πολυάγκιστρα με ζυμάρι ή ψωμί, ειδικά στα λιμάνια. Το κρέας του είναι νόστιμο, αλλά η μεγαλύτερη αξία προέρχεται από τις ωοθήκες των θηλυκών, από τις οποίες παρασκευάζεται το περιζήτητο και ακριβό αυγοτάραχο (ειδικά του Μεσολογγίου).

Έρευνα

Η IUCN κατατάσσει τον Κέφαλο (M. cephalus) στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern), αν και οι πληθυσμοί του σε ορισμένες περιοχές δέχονται πίεση. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι Κέφαλοι παίζουν καθοριστικό ρόλο στον καθαρισμό των βυθών, καθώς ανακυκλώνουν τεράστιες ποσότητες οργανικής ύλης. Επίσης, έρευνες γενετικής έδειξαν ότι το είδος Mugil cephalus είναι στην πραγματικότητα ένα σύμπλεγμα πολλών κρυπτικών ειδών που μοιάζουν μορφολογικά αλλά διαφέρουν γενετικά.