Ρινόβατος
Rhinobatos rhinobatos / Glaucostegus cemiculus
Ο Ρινόβατος, γνωστός και ως Βιόλα, Κιθάρα ή Ρίνα, είναι ένα από τα πιο παράξενα και πρωτόγονα σελάχια της Μεσογείου. Ανήκει στην τάξη των Ρινοπριστόμορφων (Rhinopristiformes) και η εμφάνισή του θυμίζει έναν ενδιάμεσο κρίκο ανάμεσα σε σαλάχι και καρχαρία. Το μπροστινό του μέρος είναι πεπλατυσμένο και έχει σχήμα καρδιάς ή βιολιού (εξού και το όνομα Guitarfish), ενώ το πίσω μέρος είναι μυώδες και καταλήγει σε μια ισχυρή ουρά με δύο ραχιαία πτερύγια, όπως του καρχαρία.
Στις θάλασσές μας ζουν δύο είδη που συχνά συγχέονται:
- Κοινός Ρινόβατος (Rhinobatos rhinobatos): Έχει το ίδιο καφέ-μπεζ χρώμα σε όλο το σώμα και το ρύγχος του είναι ανοιχτόχρωμο.
- Μαυρορινόβατος (Glaucostegus cemiculus): Είναι μεγαλύτερος και ξεχωρίζει από το ρύγχος του (τη μύτη), το οποίο έχει μια χαρακτηριστική μαύρη κηλίδα στην άκρη, ειδικά ορατή από την κάτω πλευρά.
Ενδιαίτημα
Είναι ένα αποκλειστικά βυθόβιο είδος. Ζει σε παράκτιους αμμώδεις και λασπώδεις βυθούς, συνήθως σε πολύ ρηχά νερά από 2 έως 100 μέτρα. Το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας το περνά κρυμμένο και θαμμένο κάτω από την άμμο, με μόνο τα μάτια και τις αναπνευστικές οπές (σπιράλ) να προεξέχουν, περιμένοντας τη λεία του.
Διατροφή
Είναι ένας θηρευτής του βυθού που τρέφεται σκάβοντας την άμμο. Η δίαιτα του αποτελείται κυρίως από βενθικά ασπόνδυλα, όπως καβούρια, γαρίδες και άλλα μαλακόστρακα, τα οποία συνθλίβει με τα δυνατά του σαγόνια. Επίσης καταναλώνει μαλάκια και μικρά βενθικά ψάρια (όπως γωβιούς).
Αναπαραγωγή
Ο Ρινόβατος είναι ωοζωοτόκο είδος (aplacental viviparous). Αυτό σημαίνει ότι τα αυγά εκκολάπτονται μέσα στο σώμα της μητέρας και τα έμβρυα τρέφονται αρχικά από τον λεκιθικό σάκο και στη συνέχεια από θρεπτικά υγρά της μήτρας. Η μητέρα γεννά 4 έως 10 (ή και περισσότερα στον Μαυρορινόβατο) πλήρως ανεπτυγμένα νεογνά, μία ή δύο φορές τον χρόνο. Η αναπαραγωγή λαμβάνει χώρα συνήθως στα τέλη του καλοκαιριού ή στις αρχές του φθινοπώρου, σε πολύ ρηχά νερά που λειτουργούν ως βρεφονηπιακοί σταθμοί.
Αλιεία
Ιστορικά είχε μικρή εμπορική αξία και συχνά απορριπτόταν, αλλά πλέον αλιεύεται ως παράπλευρο αλίευμα από τράτες βυθού και δίχτυα. Τα πτερύγια του Μαυρορινόβατου έχουν μεγάλη ζήτηση στις διεθνείς αγορές για σούπα πτερυγίων καρχαρία, γεγονός που έχει αυξήσει την πίεση στο είδος.
Έρευνα
Η κατάσταση των Ρινόβατων είναι δραματική. Η IUCN έχει χαρακτηρίσει και τα δύο είδη ως Κρισίμως Κινδυνεύοντα (Critically Endangered) στη Μεσόγειο. Έχουν εξαφανιστεί από μεγάλο μέρος της Βόρειας Μεσογείου (συμπεριλαμβανομένων πολλών περιοχών της Ισπανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας) λόγω της εντατικής αλιείας με τράτες στα ρηχά νερά όπου ζουν και αναπαράγονται. Η αλιεία και η πώληση τους απαγορεύεται αυστηρά από την ελληνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία και πρέπει να απελευθερώνονται αμέσως αν πιαστούν.